ภาคเหนือ เป็นพื้นที่ที่ประกอบด้วยภูเขาที่มีความสูงตั้งแต่ 1,000 เมตร มีสภาพป่าอันเป็นแหล่งที่อยู่อาศัยหรือแหล่งที่พบนกหลายแบบ เช่น ป่าดงดิบเขา ป่าสนเขา ป่าเบญจพรรณและป่าเต็งรัง ทิศเหนือจรดประเทศพม่า ทิศตะวันตกจรดพม่า ทิศใต้จรดภาคกลาง หรือตั้งแต่เส้นละติจูด 17 องศา 47 ลิปดาเหนือขึ้นไป ทิศตะวันออกจรดภาคตะวันออกเฉียงเหนือ หรือที่เส้นลองติจูด 101 องศา 30 ลิปดาตะวันออก ภาคเหนือประกอบด้วยพื้นที่ 10 จังหวัด ได้แก่ แม่ฮ่องสอน เชียงใหม่ ลำพูน ลำปาง เชียงราย น่าน แพร่ อุตรดิตถ์ ตาก และสุโขทัย จัดอยู่ในเขตย่อยอินโดจีน Deignan (1945)ได้แบ่งภาคเหนือออกเป็น 3 ส่วน คือ ภาคเหนือตอนเหนือ ได้แก่บริเวณต้นน้ำของแม่น้ำ ปิง วัง ยม และ น่าน ในส่วนที่ไหลลงสู่แม่น้ำโขง ภาคเหนือตอนตะวันตก ได้แก่ บริเวณด้านตะวันตกของภูเขาขุนตาลทั้งหมด และ ภาคเหนือตอนตะวันออก ได้แก่ บริเวณด้านตะวันออกของภูเขาขุนตาลทั้งหมด นอกจากนี้ King (1975) ยังได้จัดบริเวณจังหวัดเชียงรายตอนบนเป็นภาคเหนือตอนบนสุดอีกด้วย ในภาคนี้เนื่องจากสภาพเป็นเขาสูงจึงมีนกในเขตย่อยไซโนหิมาลายัน แพร่กระจายจากแถบเทือกเขาหิมาลัยหลายชนิด เช่น นกนิลตวาใหญ่ นกปีกแพรเขียว ปีกแพรม่วง นกอีแพรดท้องเหลือง นกพิราบเขาสูง นกกินปลีหางยาวเขียว นกสิวะหางสีตาล นกเดินดงเล็กปากยาวและนกไต่ไม้สีสวย เป็นต้น
ในภูมิภาคนี่มีแหล่งดูนกที่น่าสนใจหลายแห่ง ซึ่งแต่ละแห่งก็จะพบนกได้หลากหลายชนิด ทั้ง แหล่งดูนกที่เป็นพื้นที่ชุ่มน้ำ จนไปถึง แหล่งดูนกที่อยู่ท่ามกลางขุนเขาและดงทึบ ดังต่อไปนี้...
ดอยอินทนนท์เป็นอุทยานแห่งชาติที่สูงที่สุดในประเทศไทย ด้วยความสูงถึง 2,565 เมตรจากระดับน้ำทะเล ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของเทือกเขาถนนธงชัยที่ทอดตัวยาวในเขต อ.จอมทอง อ.แม่แจ่ม และอ.สันป่าตอง จ.เชียงใหม่ มีอาณาเขตอยู่ภายใต้การอนุรักษ์มากถึง 301,500 ไร่ ครอบคลุมพื้นที่ตั้งแต่ที่ราบเชิงเขาขึ้นไปจนถึงยอดดอย ธรรมชาติบนดอยอินทนนท์จึงมีความหลากหลายมาก ตั้งแต่ป่าเต็งรังและป่าเบญจพรรณในระดับต่ำ ป่าดงดิบแล้ง ป่าดงดิบชื้น ป่าสนเขา เรื่อยไปจนถึงป่าดิบเขาดึกดำบรรพ์บริเวณยอดดอย จากการเป็นศูนย์รวมของสภาพป่าเกือบทุกประเภทนี่เอง ที่ทำให้ดอยอินทนนท์เป็นแหล่งอาศัยของนกเกือบ 400 ชนิด สามารถพบได้ทั่วไป แม้กระทั่งบริเวณพื้นที่เกษตรกรรมของชาวเขา หรือตามทุ่งหญ้าและพุ่มไม้บนภูเขาที่ถูกทำลายก็ยังมีนกให้ดูหลายชนิด จุดดูนกที่น่าสนใจเห็นจะเป็น บริเวณเส้นทางศึกษาธรรมชาติต่างๆ ที่ทางอุทยานได้จัดไว้ อาทิ เส้นทางศึกษาธรรมชาติอ่างกา เส้นทางศึกษาธรรมชาติกิ่วแม่ปาน จี๊ปแทรคใกล้กับด่าน 2 และตามน้ำตกต่างๆ เช่น น้ำตกแม่กลาง น้ำตกวชิรธาร น้ำตกสิริภูมิ เป็นต้น
อุทยานแห่งชาติดอยสุเทพ ปุย เป็นผืนป่าอนุรักษ์ที่อยูใกล้เมืองเชียงใหม่มากที่สุด มีเนื้อที่ 163,162 ไร่ ครอบคลุมพื้นที่ อ.แม่ริม อ.หางดง อ.แม่แตง และ อ.เมือง จ.เชียงใหม่ สภาพภูมิประเทศเป็นเทือกเขาสูงชัน มียอดเขาสำคัญอยู่สามยอด คือ ดอยสุเทพ ดอยบวกห้า และดอยปุย ซึ่งเป็นยอดเขาสูงที่สุด มีความสูง 1,659 เมตร สภาพป่าจึงแตกต่างไปตามระดับความสูง เริ่มจากป่าเต็งรัง ป่าเบญจพรรณ ป่าดงดิบแล้ง ป่าดงดิบเขา และป่าสนเขาบริเวณยอดดอย ซึ่งเป็นธรรมชาติเด่นของ อช.ดอยสุเทพ ปุย ทำให้ที่นี่เป็นแหล่งดูนกป่าเขาสูงที่โดดเด่นมาก เพราะอยู่ห่างจากตัวเมืองเชียงใหม่เพียง 30 นาที
ปัจจุบันป่าริมฝั่งแม่น้ำปิงตอนล่างได้รับการประกาศให้เป็น อช.แม่ปิง ครอบคลุมพื้นที่ทั้งหมด 1,003 ตร.กม. ในเขต จ.ตาก จ.ลำพูน จ.เชียงใหม่ เป็นระยะทางยาวประมาณ 100 กม. สภาพพื้นที่มีความสูงตั้งแต่ 400 ม. ขึ้นไปจนถึงยอดดอยห้วยหลาวที่ระดับความสูง 1,243 ม. โดยมีป่าเบญจพรรณและป่าเต็งรังปกคลุมถึง 80% ของพื้นที่ ส่วนที่เหลือเป็นป่าดงดิบแล้งตามริมห้วยและหุบเขา ตอนกลางของพื้นที่มีทุ่งหญ้าธรรมชาติผืนใหญ่ เรียกว่า ทุ่งกิก เป็นแหล่งหากินสำคัญของสัตว์กินพืช และเป็นจุดดูนกท่ามกลางป่าใหญ่แห่งนี้ นอกจานั้น อช.แม่ปิง เป็นถิ่นอาศัยของนกหัวขวานในป่าเต็งรังที่น่าสนใจอีกแห่งหนึ่ง มีนกหัวขวานเป็นนกเด่นที่สุดสามารถพบได้ไม่ต่ำกว่า 16 ชนิด
ดอยเชียงดาวเป็นส่วนหนึ่งของเทือกเขาหินปูนที่ทอดตัวอยู่ในเขต อ.เชียงดาว จ.เชียงใหม่ ด้วยความสูง 2,220 ม. ทำให้ดอยเชียงดาวเป็นยอดดอยที่สูงเป็นอันดับ 3 ของประเทศ และเป็นพื้นที่ที่ปรากฏสังคมพืชภูเขากึ่งอัลไพน์ (subalpine vegetation) อยู่ตามยอดดอยและสันเขา นอกจากนี้บนดอยเชียงดาว ยังพบพรรณไม้เฉพาะถิ่นอีกเป็นจำนวนมาก ที่นี่จึงมีความสำคัญทางด้านพฤกษศาสตร์อย่างยิ่ง ขณะเดี่ยวกันดอยเชียงดาวยังเป็นถิ่นอาศัยของสัตว์ป่า รวมทั้งนกอีกไม่ต่ำกว่า 280 ชนิด มีทั้งนกประจำถิ่นและนกอพยพเข้ามาในช่วงฤดูหนาว ดังนั้นดอยเชียงดาวจึงได้รับการประกาศเป็นเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าภายใต้เนื้อที่ทั้งหมด 325,625 ไร่ ปกคลุมไปด้วยป่าเบญจพรรณ ป่าดงดิบแล้ง ป่าสนเขา ป่าดงดิบเขา และบนยอดดอยมีพืชล้มลุกและไม้พุ่มขนาดเล็กกระจายเป็นหย่อมๆ ตามพื้นที่เปิดโล่ง บริเวณยอดดอยเชียงดาว เป็นพื้นที่เปิดโล่งและเต็มไปด้วยโขดหินปูนสูงชัน ปราศจากต้นไม้ใหญ่ ทำให้มีนกไม้มากนัก จุดดูนกจึงอยู่ตามบริเวณพื้นที่ต่ำลงมา บริเวณที่เป็นป่าดงดิบเขาสลับกับป่าสนและป่าโปร่ง โดยจุดดูนกที่น่าสนใจมีอยู่ 2 จุด ดังนี้
- ที่ทำการเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเชียงดาวถึงถ้ำผาปล่อง
- หน่วยพิทักษ์ป่าเด่นหญ้าขัด (ห้วยกอก)
ดอยอ่างขางเป็นเทือกเขาในเขต อ.ฝาง จ.เชียงใหม่ ที่มียอดสูงสุด 1,928 ม. และอยู่ติดชายแดนประเทศพม่า ที่นี่เป็นที่ตั้งของชุมชนชาวเขาหลายกลุ่ม รวมทั้งชาวจีนฮ่อที่อพยพหนีภัยมาจากประเทศจีน ในอดีตชนกลุ่มน้อยเหล่านี้ ล้วนประกอบอาชีพปลูกฝิ่นและทำไร่เลื่อนลอยกันมายาวนาน ส่งผลให้ธรรมชาติบนดอยอ่างขางถูกทำลายไปมากมาย จนเหลือป่าเพียงเล็กน้อยกระจายเป็นหย่อมตามซอกเขา จนกระทั่งโครงการหลวงได้เริ่มจัดตั้งสถานีเกษตรหลวงอ่างขางขึ้น เพื่อพัฒนาและส่งเสริมอาชีพแก่ราษฎรชาวเขา โดยนำพันธุ์ไม้เมืองหนาว ทั้งไม้ผลและไม้ดอกไปส่งเสริมให้ปลูกทดแทนฝิ่นและเลิกทำไร่เลื่อนลอย พร้อมกับอนุรักษ์ป่าไม้ที่เหลือไว้เป็นแหล่งต้นน้ำลำธาร ธรรมชาติบนดอยอ่างขางจึงค่อยๆ ฟื้นตัวขึ้นมาอีกครั้ง นกประจำถิ่นหลายชนิดที่เคยหายาก หรือสูญพันธุ์ไปจากพื้นที่ก็มีรายงานการพบบ่อยขึ้น ดังนั้นดอยอ่างขางจึงได้รับเลือกเป็นแหล่งดูนกที่สำคัญของเมืองไทยจากนักดูนกทั่วทั้งโลก
จุดดูนกที่จัดว่ามีความโดดเด่นมีหลายจุดดังนี้
- เส้นทางศึกษาธรรมชาติกุหลาบพันปี ถึงหุบสวรรค์
- หน่วยจัดการต้นน้ำแม่เผอะ ถึงหุบมหัศจรรย์
- ป่าสนบ้านนอแล
ย้อนกลับ ถัดไป
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |